Van Morshandel tot Puinhandel

Van Morshandel tot Puinhandel
Spiegel van Enkhuizen in de VOC tijd

Tekst:
Klaas Koeman
Vereniging Oud Enkhuizen

Illustraties:
Frans van Leeuwen
The Image Firm


op 8/9/09

Voorvertoning: Van Morshandel tot Puinhandel
De belangrijkste illustraties van dit die heeft gezien stonden ook op straat. Op een tiental billboards in de stad waren gebouwen afgebeeld die ooit op de plek van het billboard gestaan hebben. Elk billboard had ook een thema dat met die plek te maken heeft. Op deze manier wilden we laten zien dat elke plek in een oude stad als Enkhuizen een verhaal heeft. Soms is dat verhaal nog zichtbaar: een pakhuis, een kerk of een...
op 8/9/09

Voorvertoning: Inleiding van Morshandel tot Puinhandel
In de periode 1593-1619 bereikte Enkhuizen haar grootste omvang. Niet alleen werden de middeleeuwse stadsmuren gesloopt en nieuwe,  ruimere wallen aangelegd, maar men groef ook de ene haven na de andere. De hele zuidkant van de stad, van Drommedaris tot aan de nieuwe vestingwal, werd één groot havengebied. Samen met de Oosterhaven en de Vissershaven had men nu voldoende ruimte voor vele honderden schepen. De har...
op 8/9/09

Voorvertoning: Vlootschouw voor Enckhuysen
Dit beeld van de stad is het paneel ‘De vlootschouw op de rede van Enkhuizen op 29 juli 1614’. Men neemt aan dat het paneel geschilderd is ter gelegenheid van het bezoek dat Prins Maurits en zijn broer Frederik Hendrik in 1614 aan de stad brachten. Het laat zien hoe de stad er vanuit het kraaiennest van een schip uitzag. Overheersend is de Westerkerk, hier naar verhouding iets te groot weer gegeven. Pal daarvoor he...
op 8/9/09

Voorvertoning: Denenburg, Willigenburg en Drommedaris
De eerste haven in Enkhuizen was de Havendijk. In 1361 groef men bij het Zuiderspui (helemaal rechts) en aan de noordkant van de stad een gat in de dijk. Het verbindende grachtje was de haven. Dertig jaar later werden er twee pieren rond de zuidelijke monding van de Havendijk aangelegd: de Rommel- of Lorredraaiershaven. Het Eiland en de naam Rommelhoek herinneren daar nog aan. Het noordelijk gedeelte van de Havendijk i...
op 8/9/09

Voorvertoning: Snouck van Loosenpark
Met de dood van Maria Margaretha Snouck van Loosen stierf de familie Snouck van Loosen in directe lijn uit. Zij had in haar testament bepaald dat het hele familiekapitaal ‘teruggegeven’ moest worden aan de stad. Nauwkeurig had zij beschreven dat er niet alleen een ziekenhuis, een bejaardenhuis en een evangelisatiegebouw moesten komen, maar ook huisvesting voor arbeidersgezinnen. En uiteraard een fonds om al deze vo...
op 8/9/09

Voorvertoning: Kloosters en Armenzorg
In veel steden werden de kloosters net buiten het economisch centrum gebouwd. In Enkhuizen was dat het gebied rond de Westerkerk. Ten noorden van de kerk waren het Wester- of Ceciliaklooster en het St. Claraklooster (beide gesticht tussen 1441 en 1465). Ten zuidoosten het Zuider- of St. Ursulaklooster (gebouwd in de periode 1385-1420). Ten zuidwesten stond het Patershof (uit 1457). Daar verbleven de priesters die belas...
op 8/9/09

Voorvertoning: Drommedaris en Engelse Toren
Enkhuizen laat hier haar krijgshaftige gezicht zien. De Drommedaris was ooit het begin van een stevige verdedigingsgordel die bestond uit dikke muren en torens. Vanaf de eerste helft van de zestiende eeuw beschermden ze de stad.
op 8/9/09

Voorvertoning: Herbergen - Gezicht op ‘t Suud
Dit schiereiland is het restant van de middeleeuwse Lorredraaiershaven. Op de plaats van de villaatjes stond tot in de jaren ‘50 van de twintigste eeuw de Stadsherberg. Kroegbazen hadden in de zeventiende eeuw een veel bredere functie dan tegenwoordig. Niet alleen waren ze getuigen in allerlei processen en notariële verklaringen, maar ze werden ook geacht aan buitenlandse handelaren informatie te geven over de poort...
op 8/9/09

Voorvertoning: Oost Indisch Huis
De trots van de VOC Enkhuizen, en misschien wel van heel Enkhuizen, was het Oost Indisch Huis op de Wierdijk. In 1630 betrokken de VOC bewindhebbers het grote gebouw. Ze hadden het laten bouwen omdat de Engelse Toren te klein was geworden. Aan de Wierdijkzijde waren de kantoren gevestigd. Links werkten de boekhouders en, in twee aparte kamertjes, de soldijboekhouders die de personeelsadministratie bij hielden. In het m...
op 8/9/09

Voorvertoning: Portret van Jan Symonsz. Blauhulck
Jan Symonsz. Blauhulck (1577/78 - 1640) was afkomstig uit een aanzienlijke koopmansfamilie. Al op jonge leeftijd begint hij aan wat een typische regenten-carrière had moeten worden. In 1603 wordt hij voor het eerst tot schepen benoemd. In 1613 is hij al lid van de vroedschap. In de jaren daartussen was hij luitenant van de schutterij, weesmeester en equipagemeester bij de Admiraliteit van West-Friesland geworden. Uite...
op 8/9/09

Voorvertoning: Naar de Oost
Ze moeten elkaar op de kades verdrongen hebben, de Enkhuizers in de jaren rond 1600. Niet als er een schip uit Engeland, Scandinavië of Frankrijk kwam. Die routes, die verhalen waren wel bekend. Maar als iemand uit Afrika, Amerika en vooral het verre Indië kwam kon hij rekenen op veel belangstelling. Twee Enkhuizers konden er vanaf het begin over mee praten. Dirck Gerritsz. Pomp en Jan Huygen van Linschoten voeren al...
op 8/9/09

Voorvertoning: Kleine Kerk en Nieuwe Armen Weeshuis
Op 16 januari 1498 gaf paus Alexander goedkeuring om een Augustijner klooster in Enkhuizen op te richten. Hij deed dit op verzoek van onder andere de parochianen van de Zuiderkerk. Zij vonden meer pastorale zorg nodig in een stad die steeds vaker bezocht werd door zeelui en kooplieden. Het hier afgebeelde klooster is rond 1530 gebouwd. Er zullen zo’n 12 monniken gewoond hebben. Na 1572 werd het een Wees- en Armenhuis...
op 8/9/09

Voorvertoning: Oude Ketenpoort - Drommedaris
De Keten- of Zuiderpoort, later de Drommedaris genoemd, was oorspronkelijk een bunker of kazemat. Aan de havenkant was hij twee verdiepingen hoog met in de schietgaten kanonnen die de hele polder en zuidelijke dijkroute bestreken. De onderste laag schietgaten is bij de ophoging van het Landje van Top onder de grond verdwenen. De Drommedaris was het begin van een vestingwerk dat de stad omsloot. De hele vijftiende en ze...
op 8/9/09

Voorvertoning: Giethuis
Een Hollandse stad was tot aan de Franse tijd bestuurlijk, militair en economisch bijna een geheel zelfstandige eenheid. Zo’n stad had niet alleen eigen wetten, een eigen legertje en eigen verdedigingswallen, maar ook vaak een eigen wapenindustrie. In het Giethuis werden de Enkhuizer kanonnen gegoten. Niet alleen kanonnen overigens, ook klokken en vijzels (onontbeerlijk in elk huishouden) werden hier geproduceerd. De...